حق تقدم در بورس

حق تقدم چیست؟

هنگامی که یک شرکت افزایش سرمایه می‌دهد، به نسبت درصد افزایش سرمایه تعداد سهام آن نیز افزایش پیدا می‌کند. حال به دلیل اینکه سهامداران یک شرکت خواهان حفظ حقوق و منافع خود در شرکت هستند، این انتظار را دارند که بعد از افزایش سرمایه شرکت، درصد مالکیت خود در شرکت را نسبت به قبل از افزایش سرمایه حفظ بکنند. به همین دلیل براساس قانون تجارت این حق برای سهامداران شرکت در نظر گرفته می‌شود. بر این اساس، درصورتی که یک شرکت سهام جدیدی برای فروش منتشر کند، سهامداران فعلی در خرید این سهام جدید اولویت دارند. به این اولویت در خرید سهام نسبت به سهامداران جدید، حق تقدم خرید سهام گفته می‌شود.

مثال برای حق تقدم سهام

فرض کنید شرکتی 50 درصد افزایش سرمایه می‌دهد. در نتیجه تعداد سهام آن شرکت نیز به همین نسبت افزایش پیدا می‌کند. حال فرض کنید شما 1000 سهم از این شرکت را قبل از افزایش سرمایه داشته‌اید. در صورتی که این شرکت افزایش سرمایه بدهد و تعداد سهام شما تغییری نکند. میزان مالکیت شما در شرکت نسبت به حالت قبل از افزایش سرمایه، کاهش پیدا می‌کنند. به همین دلیل، برای اینکه درصد مالکیت شما ثابت بماند، شرکت این حق را به شما می‌دهد که به نسبت درصد افزایش سرمایه، حق تقدم در خرید سهام جدید منتشر شده داشته باشید. در نتیجه شما به اندازه 50 درصد از تعداد سهام جدیدی که داشته‌اید، حق تقدم سهام خواهید داشت. پس در این حالت 500 حق تقدم خرید سهام (50 % از 1000 سهم شما) به شما تعلق خواهد گرفت.

نحوه استفاده از حق تقدم سهام

بعد از اینکه افزایش سرمایه شرکت در مجمع تصویب شد، یک فرم برای سهامداران ارسال می‌شود که به آن گواهی حق تقدم خرید سهام گفته می‌شود. در این فرم اطلاعات افزایش سرمایه شرکت مشخص شده است. مثلاً در مثال قبلی شما گواهی خرید 500 حق تقدم خواهید داشت. اگر شما تمایل داشته باشید که درصد مالکیت خود در شرکت را حفظ کنید و در افزایش سرمایه شرکت کنید، باید این فرم را طی مهلتی که شرکت مقرر کرده، پر کرده و برای شرکت ارسال کنید. در صورتی که این کار را انجام ندهید، از نظر شرکت شما تمایلی به شرکت در افزایش سرمایه ندارید.

چگونه حق تقدم را به سهم تبدیل کنیم

هنگامی که شما فرم شرکت در افزایش سرمایه را پر کرده‌اید، باید به همان نسبت نیز برای شرکت آورده نقدی داشته باشید. در نتیجه باید به ازای هر گواهی که دارید مبلغی معادل ارزش اسمی سهم را پرداخت نمایید. همانطور که می دانید ارزش اسمی هر سهم در ایران در حال حاضر 1000ریال است. در نتیجه به ازای هر گواهی که دارید و 1000 ریالی که پرداخت می‌کنید یک عدد سهم به شما تعلق خواهد گرفت. در صورتی که در مهلت مقرر این 1000ریال را پرداخت کنید، بعد از اینکه افزایش سرمایه شرکت نزد سازمان بورس به ثبت می‌رسد، حق تقدم‌های شما نیز به صورت اتوماتیک تبدیل به سهام عادی خواهد شد. این پروسه معمولاً بین 3 تا 6 ماه زمان خواهد برد.

نحوه فروش  حق تقدم

از آنجایی که  برخی از سهامداران ممکن است تمایلی  نداشته باشند که در افزایش سرمایه شرکت کنند، باید امکانی برای عدم شرکت آنها در افزایش سرمایه نیز در نظر گرفته بشود. به همین دلیل بعد از برگزاری مجمع شرکت یک نماد حق تقدم نیز در بازار برای آن شرکت تعریف می‌شود تا سهامداران بتوانند از طریق آن نماد، حق‌های خود را به فروش برسانند. مثلاً اگر شرکت ایران خودرو با نماد خودرو افزایش سرمایه بدهد، نماد حق تقدم آن خودرو خواهد بود. در مثالی که زدیم شما 1000سهم خودرو و 500 حق خودرو بعد افزایش سرمایه خواهید داشت. شما می‌توانید مثل سهام عادی حق تقدم خود را نیز از طریق کارگزاری و یا از طریق سیستم آنلاین به فروش برسانید. معمولاً قیمت حق تقدم به اندازه همان مبلغ اسمی (1000ریال) از قیم سهم عادی کمتر است. البته این اختلاف می‌تواند به دلایل متعددی کمتر یا بیشتر از این عدد نیز باشد.

دامنه نوسان در حق تقدم

دامنه نوسان برای خرید و فروش نماد حق تقدم شرکت‌ها 2 برابر دامنه نوسان سهام عادی است؛ یعنی یک نماد حق تقدم در طول روز می‌تواند مثبت 10درصد و منهای ده در صد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته نوسان داشته باشد. پس افرادی که آن را خریدوفروش می‌کنند باید با این علم که ریسک این کار بیشتر از خریدوفروش سهام عادی است، این کار را انجام بدهند. چرا که در این حالت در طول روز در بیشترین حالت می‌تواند حدود 20 درصد نوسان داشته باشد. در صورتی که این دامنه نوسان برای سهام عادی نزدیک به  10 درصد است.

نماد حق تقدم چه مدت باز است

نماد حق تقدم یک شرکت فقط در طی یک بازه زمانی مشخصی قابلیت خریدوفروش دارد، نه برای همیشه. طبق قوانین بورس این بازه زمانی نباید کمتر از 60 روز باشد. معمولاً همین بازه 2 ماهه نیز برای معاملات در نظر گرفته می‌شود. طی این بازه افرادی که تمایلی به شرکت در افزایش سرمایه ندارند حق خود را می‌فروشند. همچنین افرادی که در مجمع سهامدار نبوده‌اند می‌توانند این حق تقدم‌ها را خریداری  کنند. افرادی  که به تازگی این حق تقدم‌ها را بخرند، باید مبلغ اسمی سهم را به حساب شرکت واریز کنند تا تبدیل به سهم عادی شود. البته خیلی از افراد نیز این حق‌ها را مانند سهام عادی خرید و فروش می‌کنند و از نوسانات آن سود می‌برند.

پاسخ دهید